Açıq rinoplastika: nə vaxt lazımdır və niyə ilk əməliyyatda

çox vaxt qapalı üsulu seçirəm

Yazan: Dr. Əlif Hüseynzadə, MD, PhD — plastik cərrah. Son yenilənmə: oktyabr 2026.

Hər həftə konsultasiyaya gələn pasiyentlərdən eyni sualı eşidirəm: “Doktor, açıq rinoplastika nədir? Mənə də açıq edəcəksiniz?” Bəziləri internetdə oxuyub qorxur, bəziləri isə əksinə, açıq üsulun “daha dəqiq” olduğunu düşünür.

Bu yazıda sizə açıq rinoplastikanı bir cərrah kimi, öz təcrübəmdən danışacağam: necə aparılır, hansı hallarda həqiqətən lazımdır və niyə mən ilk dəfə əməliyyat olunan burunların çoxunda başqa yolu, qapalı atravmatik rinoplastikanı seçirəm.

Açıq rinoplastika nədir?

Açıq rinoplastikada burun dəlikləri arasındakı nazik körpüdə (buna kolumella deyilir) kiçik, pilləli bir kəsik aparılır. Bu kəsik burnun içindəki kəsiklərlə birləşdirilir və burun ucunun dərisi yuxarı qaldırılır. Beləliklə, cərrah burnun qığırdaq və sümük skeletini birbaşa gözü ilə görür.

Əməliyyat ümumi narkoz altında aparılır. Sonunda kolumelladakı kəsik incə tikişlərlə bağlanır, bu tikişlər bir neçə gündən sonra sökülür.

Açıq üsulun güclü tərəfi

Açıq üsula haqsızlıq etmək istəmirəm. Onun real bir üstünlüyü var: cərrah üçün geniş və aydın görmə sahəsi. Qığırdaqlar gözün qarşısındadır, onları tikmək, gücləndirmək, yerinə qığırdaq parçaları (qreftlər) yerləşdirmək rahatdır. Buna görə açıq üsul dünyada rinoplastikanın öyrədilməsində geniş istifadə olunur və bir çox təcrübəli cərrah onunla çox gözəl nəticələr alır.

Elmi araşdırmalar da bunu təsdiqləyir: 2025-ci ildə dərc olunmuş böyük meta-analiz açıq və qapalı rinoplastika arasında məmnunluq, nəfəs və ağırlaşmalar baxımından ciddi fərq tapmayıb [1]. Yəni məsələ “hansı üsul pisdir” deyil. Məsələ budur: sizin burnunuz üçün bu kəsik lazımdırmı?

Niyə mən ilk rinoplastikada çox vaxt açıq üsulu seçmirəm?

Son 6 ildir yalnız rinoplastika ilə məşğulam. Bu illər ərzində əsas qənaətim belə oldu: burunda nə qədər az şeyi pozsanız, o qədər az şeyi sonradan yenidən qurmalı olursunuz. Açıq üsulda burun ucunun dərisi, onu qidalandıran damar və burnu formalaşdıran bəzi bağlar yerindən ayrılır. Sonra cərrah bu dəstəyi tikişlər və qığırdaq parçaları ilə yenidən qurur.

Qapalı atravmatik üsulda isə mən bu strukturları əksər hallarda yerində saxlayıram:

• Burun ucunda heç bir xarici iz qalmır, çünki bütün kəsiklər burnun içindədir.
• Burun ucunun damarı və sinirləri toxunulmaz qalır.
• Burnu formalaşdıran bağlar qorunur və ya yerinə bərpa edilir. Bu bağlar burun ucunun düzgün dayanmasına və nəfəs yolunun açıq qalmasına kömək edir.
• Donqar kəsilmir, burun beli bütöv şəkildə aşağı endirilir. Burun belinin təbii, hamar səthi saxlanılır.
• Daha az qığırdaq istifadə olunur. Gələcəkdə nə vaxtsa düzəliş lazım olsa, burunda ehtiyat qığırdaq qalır.

Bu yanaşmanı müəllimlərim Barış Çakırdan və Teoman müəllimdən öyrənmişəm, sonra öz modifikasiyamı, Alpha Rinoplastika texnikasını hazırlamışam və onu İstanbul, Bakı və Buxarada beynəlxalq konfranslarda təqdim etmişəm. Hazırda əməliyyatlarımın əksəriyyəti məhz qapalı atravmatik üsulla aparılır.

Dürüst olmaq üçün bir şeyi də deməliyəm: qapalı üsulda cərrahın görmə sahəsi dardır. Bu üsul uzun təcrübə və vərdiş tələb edir. Ona görə qapalı rinoplastika üçün həkim seçəndə onun real nəticələrinə mütləq baxın.

Bəs açıq rinoplastika nə vaxt həqiqətən lazımdır?

Bütün texnikaları tətbiq edən cərrah kimi bəzi hallarda mən özüm də açıq üsulu seçirəm, çünki həmin burun üçün ən doğru yol odur:

• Ağır təkrar (revizyon) əməliyyat: əvvəlki əməliyyatdan sonra burnun dəstəyi dağılıb və çoxlu qığırdaqla yenidən qurulmalıdır.
• Ağır travmadan sonra burun skeletinin bərpası.
• Dodaq-damaq yarığı ilə bağlı burun deformasiyası.
• Qabırğa qığırdağı ilə geniş bərpa tələb edən hallar.
• Çox ciddi burun ucu asimmetriyası, qığırdaqları birbaşa görərək tikmək lazım olduqda.

Təkrar əməliyyatların hamısı avtomatik olaraq açıq edilmir. Düzəliş kiçikdirsə, qapalı üsul da mümkündür. Aşağıdakı sxem qərarı necə verdiyimi göstərir:

Açıq və qapalı: pasiyent üçün qısa müqayisə

Açıq rinoplastikadan sonra nə gözləmək olar?

• Əməliyyatdan sonra burunda gips və burun içində yumşaq splint olur.
• Kolumelladakı tikişlər bir neçə gündən sonra sökülür.
• Şişkinlik və göyərmə hər rinoplastikada olduğu kimi tədricən çəkilir. Burnun son forması təxminən bir ilə formalaşır.
• Kolumelladakı iz zamanla açılır və əksər pasiyentlərdə yaxından baxmadan seçilmir, amma tam yox olmur.

Mənim praktikamda qapalı üsulla əməliyyat olunan pasiyentlərdə gips 9-cu gün çıxarılır, xaricdə tikiş olmadığı üçün tikiş sökülmür. Ətraflı: əməliyyatdan sonra bərpa.

Konsultasiyaya gələndə nəyi soruşmalısınız?

1. Mənə hansı üsulu təklif edirsiniz və niyə məhz bu üsulu?
2. Mənim burnumda açıq üsula ehtiyac varmı, yoxsa qapalı ilə də mümkündür?
3. Mənim burnuma bənzər hallarda əvvəl–sonra nəticələrinizi görə bilərəmmi?
4. Nəfəs problemim də eyni əməliyyatda düzəldiləcəkmi?

Konsultasiyada mən bu sualların hər birinə sizin burnunuza baxaraq cavab verirəm. Hansı üsulu seçdiyimi və niyə seçdiyimi açıq şəkildə izah edirəm.

Tez-tez verilən suallar

Açıq rinoplastika nədir?

Burun dəlikləri arasındakı körpüdə (kolumellada) kiçik kəsik aparılaraq, burun dərisi qaldırılıb edilən burun əməliyyatıdır. Cərrah qığırdaq və sümükləri birbaşa görür.

Açıq rinoplastika qapalıdan daha yaxşıdır?

Xeyr, sadəcə fərqlidir. Elmi araşdırmalarda iki üsulun nəticələri bir-birinə yaxındır. Dr. Əlif Hüseynzadə ilk dəfə əməliyyat olunan burunların çoxunda qapalı atravmatik üsulu daha uyğun hesab edir, çünki bu üsul burnun öz toxumalarını və dəstəyini daha çox qoruyur.

Açıq rinoplastikadan sonra iz qalırmı?

Kolumellada nazik iz qalır. Çox vaxt zamanla az görünən olur, amma tam yox olmur. Qapalı rinoplastikada isə xarici iz yoxdur. Çox nadir də olsa açıq rinoplastikadan sonra kəsik yerində nekroz ( çürümə ) riskini də nəzərdə  saxlamalısız.

Mənə açıq rinoplastika lazımdırmı?

Bunu yalnız müayinə göstərir. İlk dəfə əməliyyat olunursunuzsa, çox güman ki, qapalı üsul kifayət edəcək. Ağır təkrar əməliyyat, travma və ya geniş bərpa lazımdırsa, açıq üsul daha doğru ola bilər.

Təkrar rinoplastika mütləq açıq edilirmi?

Xeyr. Düzəliş kiçikdirsə, qapalı üsul da mümkündür. Burnun dəstəyi ciddi zəifləyibsə və çoxlu qığırdaq lazımdırsa, açıq üsul daha doğrudur. Ətraflı: təkrar rinoplastika.

Dr. Əlif Hüseynzadə açıq rinoplastika edirmi?

Bəli, lazım olan hallarda. Amma əməliyyatlarının əksəriyyəti qapalı atravmatik üsulla aparılır. Açıq üsulu əsasən ağır revizyon, travma və geniş bərpa tələb edən burunlar üçün seçir.

Əlaqəli məqalələr

• Açıq yoxsa qapalı rinoplastika: hansını seçməli?
• Qapalı atravmatik rinoplastika
• Revizion (təkrar) rinoseptoplastika
• Rinoplastika qiyməti

Mənbələr

1. Abi Zeid Daou C, Jalkh RM, Semaan ZM, Daou AM. Outcomes of Open Versus Closed Rhinoplasty, a Systematic Review and Meta-analysis. Plast Reconstr Surg Glob Open. 2025. PubMed
2. Daniel RK, Palhazi P, Saban Y, Çakır B. Preservation Rhinoplasty. 3rd ed. Istanbul: Septum Publishing; 2020.

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Şəkillər sxematikdir.